پاسخ به خانواده شهدا درباره بازگشت پیکرها

پاسخ به خانواده شهدا درباره بازگشت پیکرها | روایت خشونت عریان تکفیری ها

شهلا پناهی، نویسنده اثر «پنجه بر خاک»، در گفت وگو با خبرنگار مهر می گوید در مواردی، رفتارهای خشن گروه های تکفیری از جمله رهاسازی یا مثله کردن پیکر شهدا، روند جست وجو، تفحص و شناسایی را با پیچیدگی های فراوان روبه رو کرده است.

او با معرفی تازه ترین کتاب خود توضیح می دهد: «پنجه بر خاک» روایتی مستند بر پایه خاطرات شفاهی از فرآیند تفحص و شناسایی شهداست؛ تلاشی برای پاسخ دادن به پرسش های فراوان خانواده شهدا درباره چگونگی بازگشت پیکرهای عزیزانشان.

پناهی تأکید می کند که این کتاب زندگینامه یک شهید خاص نیست، بلکه در خلال روایت با نام های فراوانی از شهدا روبه رو می شویم. اثر بر پایه خاطرات سیف الله حاجی حسینی، از فعالان باسابقه در حوزه تفحص شهدا، شکل گرفته است؛ فردی که از سال های دفاع مقدس تا مأموریت های برون مرزی در سوریه در این عرصه حضور داشته و تجربیات میدانی او، محور این اثر را تشکیل می دهد.

تفحص؛ از خاک ایران تا میدان های سوریه

تمرکز اصلی کتاب بر روند بازگرداندن پیکر شهدا ـ گاه کامل و گاه تنها بخش هایی از آن ها ـ برای خانواده هاست. مخاطب در قالب خاطرات راوی، با مرحله به مرحله ی فرآیند تفحص، شامل گزارش گیری، جست وجو، بررسی هویت، آزمایش های تخصصی DNA، مطابقت اطلاعات و انتقال پیکرها، به صورت مستند آشنا می شود.

یکی از فصل های مهم کتاب به تفحص شهدای مدافع حرم در سوریه اختصاص دارد؛ جایی که گروه های داوطلب ایرانی در شرایط سخت و میدانی، مأموریت های جست وجو را پیش می بردند. در این فصل، شکل گیری «معراج شهدا» در نقاط مختلف سوریه و دشواری های کار، از آموزش نیروها تا تداوم عملیات، روایت می شود.

پاسخ به پرسش خانواده ها

به گفته پناهی، کتاب می کوشد به دو پرسش اساسی خانواده های شهدا پاسخ دهد: نخست، تفاوت جنگ سوریه با جنگ کلاسیک ایران و عراق؛ دوم، چگونگی رفتار گروه های تکفیری با پیکرهای شهدا. او می گوید: «در روایت های راوی، می بینیم بسیاری از گروه های تکفیری حتی اجساد نیروهای خود را دفن نمی کردند و در برخورد با پیکر شهدای جبهه مقاومت، نهایت عداوت را نشان می دادند.»

مواجهه با خشونت عریان

پناهی در ادامه به بخشی از واقعیت های تلخ اشاره می کند: «برخی گروه ها پیکرها را در همان مناطق دفن می کردند، اما گزارش ها نشان می دهد که گروه هایی دیگر، اجساد را مثله کرده یا برای دریافت جایزه سر از بدن شهدا جدا کردند.» این رفتارها سبب شد روند تفحص و شناسایی با مشکلات فراوان مواجه شود، چرا که آسیب به بافت های اصلی بدن، امکان تشخیص هویت را دشوار می کرد.

در این شرایط، نقش نمونه برداری های DNA و همکاری مراکز تخصصی ژنتیک ایران و لبنان در تسریع شناسایی پیکرها برجسته تر شد.

مأموریتی انسانی در دل خطر

نویسنده «پنجه بر خاک» با اشاره به پژوهش های میدانی و کتابخانه ای گسترده برای درک جنبه های ژنتیکی و تخصصی تفحص شهدا می گوید: در این اثر، مخاطب همراه راوی به سفر زندگی او از کودکی در آران و بیدگل تا مأموریت های مختلف در جنوب، غرب و شمال غرب ایران می رود؛ از سقوط هواپیمای سپاه در کرمان و حادثه تروریستی جنوب شرق کشور تا مأموریت های برون مرزی در سوریه، زلزله حلب، و ماجرای تبادل پیکر شهید محسن حججی.

او می افزاید در بخش هایی از کتاب، علاوه بر عملیات تفحص، به تلاش نیروهای ایرانی در امدادرسانی و آواربرداری زلزله حلب نیز پرداخته شده است.

فصل پایانی: از «کاپشن صورتی» تا جنگ 12 روزه

پناهی درباره پایان بندی اثر توضیح می دهد: «قرار بود کتاب با روایت شهادت دختر “کاپشن صورتی” در حادثه تروریستی سالگرد سردار قاسم سلیمانی خاتمه یابد، اما با آغاز جنگ 12 روزه و حوادث اخیر، بخش تازه ای به کتاب افزوده شد که این رخدادها را در قالب گزارش مستند روایت می کند.»

کالبدشکافی ایمان و انسانیت

عنوان کتاب «پنجه بر خاک» برگرفته از لحظاتی است که نیروهای تفحص با ذکر صلوات، دستان خود را بر خاک می کشند تا نشانه ای هرچند کوچک از پیکر شهید بیابند. پناهی این تصویر را نماد جست وجوی عاشقانه مادران و پدرانی می داند که دل به ذره ای از نشانه های فرزندشان خوش می کنند.

او تأکید می کند: «در ادبیات دفاع مقدس، بیشتر به جنبه های نظامی پرداخته شده، اما خاطرات شفاهی یگان تفحص و تعاون بخشی کمتر کاوش شده از این ادبیات است؛ روایتی از مجاهدانی که بی چشم داشت و در سکوت، بار سنگین خدمت به شهدا را بر دوش کشیده اند.»

پناهی در پایان می گوید: «در این کتاب کوشیده ایم تصویری هرچند کوچک از این ایثار انسانی را ترسیم کنیم. ‹پنجه بر خاک› که به زودی توسط انتشارات ستارگان درخشان منتشر می شود، تلاشی است برای پاسداشت نام و یاد کسانی که خدمتشان آرامش دل والدین شهداست.»